30.09.2014

Sanatsal özgürlüğümü satın alamazsınız

www.newshatavakolian.com

Newsha Tavakolian İranlı bir fotoğrafçı. Henüz 30'lu yaşlarında, ama İran-Irak savaşı dahil bir çok çatışma bölgesinde çektiği fotoğraflarla tanınan yetenekli bir sanatçı. Bu sene Paris merkezli Carmignac Gestion Vakfı tarafından 50.000 (yazıyla elli bin) Euro'luk foto muhabirliği ödülünü kazandı. "İfade özgürlüğü ve sanatsal yaratıcılığı" desteklemeyi amaçlayan, çeşitli sergi ve albümlerin hazırlanmasını da kapsayan bu yüklü para ödülünü, vakıf yöneticisinin işinin içini boşaltan ve albümünün ismini değiştirmeye varan ısrarlı müdahaleleri karşısında, “sanatsal özgürlüğümü satın alamazsınız” diyerek iade ettiğini açıkladı Tavakolian: “2014 Carmignac Gestion Foto Muhabirliği ödülümü iade ediyor, ve kazanan ünvanımı reddediyorum. Sanatsal özgürlüğüm ve dürüstlüğüm satın alınamaz.”

Sanatçının bu konuda yazdığı mektup:

Geçtiğimiz aylarda İran’la ilgili bir fotoğraf projem ile, 2014 Carmignac Gestion Foto Muhabirliği Ödülleri’nin 50.000 Euro’luk bağışının kazananı olarak seçilmiştim. Bu ödülü kazanışım Financial Times’ta tam iki kere duyuruldu, iki tam sayfa reklamda.

Programladığımız gibi 2013’ün Aralık ayında çalışmalarıma başladım ve Temmuz 2014’te de bitirdiğim projemi vakıfa teslim ettim. Ödülü kazanışım geçen yaz Arles Festivali’ndeki bir töreni takiben duyurulmuştu. Tabii ki çok mutluydum.

Bugün, işimin sunumu konusunda aramızdaki çözülmesi imkansız bakış açısı farklılıklardan dolayı, para ödülünü iade ediyor ve 2014 Carmignac Gestion Foto Muhabirliği Ödülü’nün kazananı ünvanımı reddediyorum. Böylece bu vakıfla ve temsilcisi olan Fransız yatırım bankacısı Edouard Carmignac’la olan tüm bağlarımı ve işbirliğimi kesiyorum.

Carmignac Gestion Vakfı’ndan ödülü kabul ederken, bir fotoğrafçı olarak tüm sanatsal özgürlüğü kullanarak kendi görüşüme uygun bir proje yaratacağım varsayımına dayanıyordum. Fakat maalesef, işimi teslim ettiğim andan itibaren Edouard Carmignac fotoğraflarımı bizzat düzenlemek ve açıklamalarını değiştirmek konularında ısrarcı oldu. Edouard Carmignac’ın müdahalesi, sonunda projenin ismini kabul edilemeyecek bir şekilde değiştirerek işi korkunç bir şekilde zayıflatmaya çalışmasıyla doruğa ulaştı.

Projenin önemli noktalarında Edouard Carmignac’ın değişim ısrarları, projemde elde etmeye çalıştığım etkiyi tamamen değiştirecekti. Ben; İran’daki kendi jenerasyonumun hayatının gerçeklerini gözler önüne sermeye çalışırken Edouard Carmignac İran hakkındaki klişeleşmiş bakış açısını yeniden sunmaya çalışıyordu. Projemin adını “Bir İran Fotoğraf Albümünün Boş Sayfaları” yerine “Kayıp Jenerasyon” olarak değiştirmeye çalışması, benim için son derece kabul edilemezdi.

Son birkaç ay içinde, bu bağışın kapsamıyla ilgili kendisiyle doğrudan temaslarda bulundum. Bu projenin yaratıcısı olarak, sanatsal özgürlüğüme sahip olduğumu kendisine anlatmaya çalıştım. Başka bakış açılarına açık olmakla birlikte, son sözü eser sahibi olarak benim söylemem gerektiğini belirttim. Ancak hiçbir zaman, bunun benim hakkım olduğunu kabul etmedi.

Geçenlerde kendisine işim hakkındaki son sözü söylememe izin vermesi niyetiyle özel bir e-posta daha attım. İran’da benim yaşadığım hayatta fotoğrafçıların hükümetin doğru bulmadığı şeyler için tutuklanabildiğini, eserimin başlıklarını gereksiz tartışmalara yol açacak şekilde değiştirmemesi gerektiğini anlattım ona.

15 yıllık fotoğrafçılık kariyerim boyunca çok risk aldım. Ayaklanmaları çektim, savaşları ve daha birçok olayı. Ancak o riskleri almak her zaman benim kararlarıma bağlıydı.

E-postama cevap olarak, Edouard Carmignac ve vakfı, ismi değiştirme çabama art niyetle farklı bir yorum katarak, İran hükümetinin baskısı nedeniyle çekilmek istediğimi belirtti:
“33 yaşındaki Newsha Tavakolian, Carmignac Gestion Foto Muhabirliği Ödülü’nün 5. kazananı, 5 aylık bir proje döneminde İran’daki Kayıp Jenerasyon’u fotoğraflamıştır. Fakat bu duyurulduktan sonra, hükümet kazananımızı ve ailesini ciddi baskı altına almıştır. Newsha Tavakolian ve ailesini korumak için, Carmignac Vakfı önce Kasım’da Paris’te yapılması, daha sonra da İtalya, Almanya ve İngiltere’ye taşınması planlanan sergiyi ertelemeye karar vermiştir.”

Benim görebildiğim kadarıyla bu, bu ana kadar Carmignac Vakfı’ndan  gördüğüm ısrarcı tavrın doğal bir devamıydı. Bu açıklamadaki varsayımlar kesinlikle yanlış, hatta kahkaha konusuydu. Herhangi bir şekilde tehdit altında değilim – en azından İran’daki diğer gazetecilerden daha fazla değilim.

Ben, projemin esas iptal edilme nedeninin Edouard Carmignac’ın istediğini elde edememesi olduğuna inanıyorum – kafasında İran’ın nasıl temsil edilmesi gerektiğine dair bir olgu vardı ve ben ona projemi bu şekilde manipüle etme yetkisini vermiyordum.

Yukarıdaki beyan, İran hükümetinden ondan korktuğumdan daha fazla korktuğumu umarak projemi onun dediği gibi yürütmeyi kabul etmemi sağlamak için umutsuz bir denemeydi. Adeta bir tehditle eşdeğerdi. Hayatım boyunca İran’da sansürle karşı karşıya kaldım. Carmignac Ödülü, vakfın kendi tabiriyle “kişisel, ve azınlık bakış açısını savunmaya adanmıştı”. Benim durumumda, bu tam anlamıyla tam tersine dönmüştü.

İşimi düzenlemesini reddettiğim için Edouard Carmignac kontratta belirtilen sergilerimi “ertelemiş”, ve baskıya gitmeye hazır durumdaki kitabımın işlemlerini belirsiz bir zamana almıştı.

Bir profesyonel olarak, söz verdiğim gibi işin bana kalan kısmında projemi aldım, gerçekleştirdim ve teslim ettim. Ancak bu ortaklıkta Edouard Carmignac ve onun uzantısı olarak Carmignac Vakfı, kendi üstlerine düşeni yapmadılar. Edouard Carmignac’ın tavrından tiksiniyorum, ve profesyonellikten uzak tavrı nedeniyle çok büyük hayal kırıklığına uğradım. Bağımsız foto muhabirliğinin koruyucusu olması gerekirken, vakfının misyonunu hiçe saydı. Bu ödülü keyifle kabul ettiğimde, vakfın sorumlularının böyle ahlaksız tavırlarıyla karşılaşacağım aklımın ucundan bile geçmemişti.

Artık Carmignac Gestion Vakfı’nın sanatsal dürüstlüğüm ve bağımsızlığımdan taviz vermem ısrarları karşısında bu ödülden çekilmekten başka şansım kalmadı.

Bu nedenle 2014 Carmignac Gestion Foto Muhabirliği ödülümü iade ediyor, ve kazanan ünvanımı reddediyorum. Sanatsal özgürlüğüm ve dürüstlüğüm satın alınamaz.

Newsha Tavakolian

Yakın zamanda Newsha Tavakolian'ın yayınladığı yazıda, Artık Carmignac Gestion Vakfı ile tüm sorunları çözdüğünü ve bu olumsuz durumu aştıklarını belirtti.

Kaynak:
Necati Sönmez

ÖNERİLEN SÖYLEŞİLER

DERYA ÜLKER

DERYA ÜLKER

RESSAM - İSTANBUL / BEŞİKTAŞ
EDA TAŞLI

EDA TAŞLI

KİNETİK HEYKELTRAŞ - İSTANBUL / KADIKÖY
DENİZ KADER & CANDAŞ ŞİŞMAN

DENİZ KADER & CANDAŞ ŞİŞMAN

GÖRSEL SANATÇI - İSTANBUL / MAÇKA